به گزارش نیوزتل به نقل از دانشگاه تهران، نتایج پژوهشی از طرف محققان دانشگاه تهران نشان میدهد که شهرهای ایران از نظر ضعف در مقابل آلودگی هوا، تفاوت های قابل توجهی از نظر مکانی و زمانی دارند و شرایط اقلیمی، تراکم جمعیت، زیرساخت های شهری و ظرفیت سازگاری شهرها نقش تعیین کننده ای در شدت این ضعف ایفا می کنند.
این پژوهش که با بررسی هزار شهر ایران انجام شده است، با سودجستن از داده های ماهواره ای، اطلاعات اقلیمی، داده های زیرساختی و جمعیتی و استفاده از مدلهای پیشرفته تصمیم گیری فضایی، الگوی فصلی ضعف شهرهای کشور در مقابل آلودگی هوا را مورد ارزیابی قرار داده است. این مطالعه توسط دکتر محمد کریمی فیروزجائی، عضو هیات علمی دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، با همکاری محمد فرهادی، دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه تهران و مطهره عباسی نوده، دانشجوی دکتری دانشگاه تهران، انجام شده است.
محمد کریمی فیروزجائی، ضمن اشاره به یافته های این تحقیق عنوان کرد: نتایج این مطالعه نشان میدهد که ضعف شهرهای ایران در مقابل ذرات معلق، الگوی بطورکامل فصلی دارد و در فصل تابستان به بیشترین میزان خود می رسد. افزایش دما، کاهش بارش و پایداری بیشتر جو در این فصل، شرایط را برای تشکیل کانون های شدید آلودگی در خیلی از مناطق کشور فراهم می آورد.
وی اضافه کرد: بررسی ها نشان داد که میانگین شاخص آئروسل های جذب کننده پرتو فرابنفش از ۰٫۳۰۸ در زمستان به ۰٫۵۱۷ در تابستان بیشتر می شود و در این فصل، ۸۹ شهر کشور در طبقه ضعف خیلی بالا قرار می گیرند. این کانون ها عمدتا در مناطق مرکزی و جنوبی ایران متمرکز هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: در مقابل، ضعف ناشی از گازهای گلخانه ای از الگوی متفاوتی پیروی می کند و برعکس ذرات معلق، نوسانات فصلی کمتری دارد. بیشترین میزان ضعف ناشی از این آلاینده ها در فصل زمستان مشاهده شد؛ به صورتی که ۵۵ شهر کشور در این فصل در طبقه ضعف خیلی بالا قرار گرفتند. این شهرها عمدتا شامل کلان شهرها و مراکز عمده جمعیتی کشور هستند.
وی تصریح کرد: یافته های این تحقیق همین طور نشان میدهد که ظرفیت سازگاری شهرها در مقابل آلودگی هوا در مناطق شمالی و غربی کشور به مراتب بیشتر از مناطق مرکزی، شرقی و جنوب شرقی ایران است. محققان دلیل این مساله را شرایط اقلیمی مناسب تر، پوشش گیاهی گسترده تر، بارش بیشتر و دسترسی بهتر به زیرساخت های شهری و خدمات عمومی اشاره میکنند.
بر اساس این مطالعه، تمرکز بالای جمعیت در کلان شهرها یکی از عوامل اصلی افزایش ضعف در مقابل آلودگی هوا شمرده می شود.
عضو هیات علمی دانشکدگان مدیریت اظهار داشت: بر طبق این پژهش در فصل تابستان تنها حدود ۱۰ درصد جمعیت کشور در طبقه ضعف خیلی پایین ناشی از ذرات معلق قرار دارند، در حالیکه حدود ۷۵ درصد جمعیت در طبقات متوسط تا خیلی بالا قرار می گیرند که مبین افزایش گسترده ریسک آلودگی هوا در فصل گرم سال است. همچنین، در تمامی فصول سال بالاتر از ۵۴ تا ۵۹ درصد جمعیت کشور در طبقه ضعف خیلی بالای ناشی از گازهای گلخانه ای قرار دارند که نشان دهنده ماهیت ساختاری و مزمن این مخاطره در شهرهای ایران است.
کریمی فیروزجائی تاکید کرد: نتایج این مطالعه نشان میدهد که مدیریت آلودگی هوا در ایران نیازمند نگاهی دوگانه است؛ از یک سو باید سیاستهای کوتاه مدت و فصلی برای کاهش اثرات ذرات معلق، بخصوص در فصل تابستان، اجرا شود و از طرف دیگر، اصلاحات ساختاری بلند مدت در حوزه کنترل انتشار آلاینده ها، گسترش زیرساخت های سبز شهری و توزیع عادلانه خدمات و امکانات شهری در دستور کار قرار گیرد.
پژوهشگران اعتقاد دارند چهارچوب ارایه شده در این مطالعه می تواند به شناسایی کانون های بحرانی آلودگی هوا، اولویت بندی مداخلات مدیریتی و تدوین سیاستهای مبتنی بر شواهد برای برنامه ریزی پایدار شهری در کشور کمک نماید.
نتایج این مطالعه در مقاله ای با عنوان Assessing seasonal vulnerability of ۱۰۰۰ Iranian cities to air pollution using integrated geospatial and multi-criteria decision framework در مجله بین المللی Sustainable Cities and Society با ضریب تأثیر ۱۳ انتشار یافته است. لینک دسترسی به این مقاله در
اینجا
آمده است.